Flor de Mata
Schermafdruk 2019-06-24 11.35.07.png

Waar we ook komen, de mensen waarderen Brazilië enorm als het gaat om de schoonheid van de natuur. Hoe vaak ik al gehoord heb dat er prachtige watervallen zijn valt niet meer op 4 handen te tellen. “Je moet ze echt bezoeken”. En de natuur ís ook indrukwekkend.

Achter Rio ligt een enorme jungle met kleine aapjes –Mico’s- en vóór Rio, een paar kilometer verder, een wit strand. De voor ons exotische bloemen groeien in de steegjes en perkjes van São Paulo. In Belo Horizonte heb ik mijn eerste ontmoeting met een kolibrie. Een minuscule blauwzwarte vogel die in razend tempo bloemen leegzuigt. In het dorpje Fidalgo in de provincie Minas Gerais zie ik een ratelslang die onverschrokken sist naar de auto waar ik gelukkig in zit. In Ciera de Cipo gebeurt het dan eindelijk. Ik sta op en duik meteen in een meertje dat gecreëerd wordt door een gigantische waterval. Grote blauwe vlinders vliegen tijdens het zwemmen boven mijn hoofd.

Op het paradijselijke Praia de Sono-strand ontmoeten we een Braziliaans koppel dat vakantie aan het vieren Is. Ze wonen iets boven de stad Sao Paulo en houden van het rustige leven en de natuur. “Rio de Janeiro willen we liever niet bezoeken”, zegt de vrouw en haar vriend stemt in, “te veel geweld en criminaliteit”. Met glinsterende ogen vertelt hij dat ze graag naar de Amazone willen, de jungle in, die natuur zien. “Helaas is het te duur voor ons, maar ooit zullen we het meemaken”. Dat het regenwoud en alles wat erbij hoort belangrijk is voor bepaalde groepen Brazilianen laten de inheemse groepen zien met hun protesten tegen geplande hydro-elektrische dammen.

Sinds 1989 zijn die protesten al aan de gang waar de eerder genoemde film-skills van de Kayapo ook voor gebruikt zijn om aandacht mee te winnen. Twee dammen zijn inmiddels gebouwd en dat is de vele inheemse groepen niet ten goede gekomen. Aan de andere kant zorgen de dammen ervoor dat veel van de gebruikte energie in Brazilië door stromend water gegenereerd wordt. Helaas is er daarbij te veel van de “longen van de wereld” vernietigd en is in 2018 aangekondigd dat de andere geplande dammen niet meer gebouwd zullen worden. Een hiep-hiep-hoera! voor het Regenwoud en al zijn inwoners. De bloem van alle bossen blijft intact. 

En toen kwam Bolsonaro die van alles beloofde voor de economie, wat slecht uitpakt voor het Amazone-gebied. Daar kun je namelijk ook goed soja-plantages aanleggen, veehouderijen beginnen en mijnbouw plegen. Het is helaas precies het stuk bos dat wij allemaal nodig hebben als omgekeerde longen die CO2 omzetten in O.

Een brutale en in zekere zin uitdagende redenering die wat onderzoek vergt, hanteert Silas Malafaia, een vriend van Bolsonaro, waarbij hij claimt dat ontwikkelde landen hun eigen bossen hebben omgekapt en nu verwachten dat Brazilië het niet doet. Als ze niet willen dat de Amazone gebruikt wordt voor economie, dan moet daarvoor betaald worden.

De prachtige natuur gaat, als de plannen van de president worden doorgezet, voor letterlijk hete vuren staan. Deze plannen staan haaks op de verlangens van de Brazilianen waarmee ik gesproken heb. Nu begin ik ook beter te begrijpen waarom zoveel Brazilianen mij vertellen dat ze geen nieuws meer kijken. “Te veel slechte dingen, te veel narigheid”. Ik zou er ook wakker van liggen. Je ontkomt er in dit land ook niet zo goed aan. Als het regent dan komt het niet druppelen maar storten. Als de zon er is, is het meteen goed heet. Tijd betekent hetzelfde als weer in het Portuguese ‘tempo’. De twee lijken in de taal sterk met elkaar verbonden te zijn en ik hoop dat ze dat ook in het echte leven zijn.

Beatrijs WindComment
Mulheres
Schermafbeelding 2019-05-01 om 10.42.37.png

*Mulheres*

Zo wordt ik voor vertrek door medeantropologen die vaak in Brazilië zijn geweest gewaarschuwd. Bolsonaro is vanaf januari 2019 president van Brazilië en staat bekend om zijn extreem rechtse politieke visie. Er zouden wel eens protesten aan de gang kunnen zijn. De kranten geven me gelijk. Woorden als homofoob, racistisch, pro-wapens, en seksistisch worden er achter de naam van de nieuwe president geplakt. 

Terwijl de vierde golf van feminisme aan het opkomen is, waar ik veel van mee krijg in mijn omgeving, ben ik niet bewust van plan op zoek te gaan naar hoe vrouwen zich in Brazilië bewegen. Toch vraag ik me af of ik iets van de ideeën van de nieuwe president ga merken en hoe het zal zijn om als vrouw alleen over straat te lopen. Het is toch de meerderheid die op Bolsonaro heeft gestemd waardoor het er niet op lijkt dat er veel gelijkheid tussen de sexen of, in andere woorden, feminisme te vinden is. En ik weet het, van een ander continent zonder informatie van de mensen uit het desbetreffende land weet men niet de redenen waarom ze op deze president hebben gestemd. Maar de Westerse linkse kranten berichten blijven toch in mijn achterhoofd hangen. 

Aangekomen in Sao Paolo is er een groot verlangen om de eerste dag te ontbijten op een online gevonden markt. Maar dat is moeilijk in deze miljoenenstad met zijn begrijpelijk maar gigantisch metronetwerk. Een kaart van de stad valt in de buurt Vila Madalena niet te vinden. Jawel, verdwaald. De metromedewerkers spreken geen Engels en niemand weet wat iemand weet. Al snel stappen Milena en Guilherme op mij en mijn reisgenoot Daniel af en vragen of ze ons kunnen helpen. “O, ik geef hem toch een tour, hij komt uit Rio, we brengen jullie wel naar de markt” en zo banen we ons gevieren door de stad. Milena vertelt ons dat zij en Guilherme elkaar nu voor het eerst in het echt zien. Ze hebben elkaar ontmoet via facebook in een LGBTQ groep (als je niet weet wat dit is, zoek het snel op, het is 2019). Het verwondert mij toch hoe open hierover gepraat wordt. Terwijl we over de markt lopen en verschillende genetisch gekruiste fruitsoorten proeven vertel Milena mij ook dat Brazilië in de top 3 staat van landen die slecht zijn voor vrouwen om in te leven. Ik vergeet helaas te vragen hoe ze zoiets meten. Het is bewonderenswaardig hoe fel deze twee Brazilianen hun mening durven te uiten en ook laten zien dat ze bang zijn voor wat er nu gaat komen. 

En het blijft niet bij deze feministische uiting. Wat je magisch veel kan doen in Rio de Janeiro is klimmen. Het is alsof het land waar de stad op is gebouwd gekneed is als deeg door reuzenhanden. Aan beide uiteinde van de populaire stranden Copacabana en Ipanema pieken opeens twee 900 meter hoge bergen uit de grond. De klimgemeenschap is klein en hecht verbonden merken we na 2 dagen klimmen op de bekende suikerberg. Tijdens een klimtocht bedankt Daniel een mede-klimster voor het het wijzen van de gezochte klimroute enthousiast met “Thanks man!”. De klimster roept al weglopend en verbeterend “Thanks woman!” terug. In Minas Gerais kom ik tijdens het klimmen ook een vrouw tegen die een Instagram voor klimmende vrouwen onderhoudt  (ja ik sta er ook op), om het beeld van sportende vrouwen te verspreiden. Het lijken misschien kleinigheden maar ik ben telkens weer blij verrast dat er gezocht wordt naar de verschillende stemmen van vrouwen en hoe die hoorbaar te maken. 

Er gebeurt tijdens Carnaval ook van alles rondom seksualiteit en gelijkheid. Daar maken we van alles in mee. We vierden namelijk Carnaval feestelijk mee in Parati in de oude koloniale kuststreek tussen Sao Paulo en Rio de Janeiro in. We liepen achter bloco’s (een wagen met muziek) aan en deden ons best om ons te camoufleren door te proberen mee te zingen met de Braziliaanse muziek. Langzaam begon het mij in de stoet te dagen dat veel, opvallend veel, mannen verkleed waren als “vrouw”. En niet als bekende vrouwen. Meer als stereotyperend ‘feminien’  met roze rokjes en glitter of in kostuums die tussen stereotyperend jong meisje en seksueel uitdagende stripper schommelde. Ik heb in Parati geen vrouw verkleed gezien als “man”. De vrouwen zagen er vaak precies zo uit als de mannen die feminien verkleed waren. Meerdere personen heb ik gevraagd naar een verklaring. “Geen idee” en “dat is al lang zo” als antwoorden lijken er op te duiden dat het hier om een oude traditie gaat. Na carnaval in Parati arriveerden we in Rio de Janeiro waar carnaval nog een paar dagen langer door ging dan de 5 “officiële” carnavalsdagen. De bloco waar wij in terecht kwamen werd overheerst door heftig dansende en zoenende mannen. Zoveel (seksuele) vrijheid heb ik in Nederland op die paar gayfeesten die ik heb bezocht nog niet gezien, hoewel daar wel zoenende vrouwen te zien waren.  Later zocht ik ook naar Braziliaanse muziek van deze tijd en stuitte op deze videoclip waar twee mannen waarvan 1 feminien gekleed elkaar zoenen. Ik was weer totaal verbaasd van deze openheid. 

Een echte conclusie durf ik niet te trekken vanuit deze ervaringen. Het lijkt er op dat vrouwen een bepaalde rol hebben die ze moeten vervullen en mannen die op bepaalde momenten mogen doorbreken. Dit alles in nog zeer stereotype categorieën. En hoewel er tijdens mijn reis kleine uitingen van gelijkheid en feminisme op mijn pad kwamen ben ik heel benieuwd hoe die vorm krijgen in een land waar traditie en sterke culturele rollen nog net zo zichtbaar zijn. De realiteit van de nieuwe president zal het niet makkelijker maken maar feminisme vindt middels de voordelen van globalisering (moeilijk soms om die te zien!) langzaam ook zijn weg in Brazilië.

Brazilië, een intro
Schermafbeelding 2019-05-01 om 10.14.53.png

Al van kinds af aan wilde ik naar dit land. Voor de taal, door de verhalen van mijn moeder, vanwege de Indianen. De daarop volgende jaren leerde ik dat mijn romantisch kinderbeeld niet bestaat. Corruptie, heftige poëzie, films zoals Cidade de Deus, protesten tegen de Olympische Spelen en slinkend regenwoud dragen bij aan een rationeler beeld van Brazilië. Is dat zonde of belangrijk?

Vervolgens mag ik voor een cursus van mijn studie culturele antropologie schrijven over inheemse groepen in de “moderne” (wat is modern eigenlijk?) wereld. Ik stuitte op meerdere artikelen van Terence Turner die de Kayapo indianen, een inheemse groep uit Brazilië, geleerd heeft te werken met een videocamera. Zelf filmen, knippen, monteren, en uitbrengen. Ik keek een film waarin Kayapo’s in traditionele klederdracht een camera vasthielden om hun eigen protest te filmen om zo te laten zien dat ze politiek actief waren.

Wat een magisch nieuw beeld van Brazilië!

Ik leerde ook dat de afgelopen jaren het percentage van plastisch chirurgische ingrepen in Brazilië is toegenomen en tamelijk bovenaan staat in de wereldranglijst. Ondanks dat ik de beelden van bollende billen van Braziliaanse vrouwen maar al te goed ken, had ik niet gedacht dat het zich zou uiten in een toename van ingrepen. Antropoloog Alexander Edmonds schrijft in zijn boek Pretty Modern dat er achter schoonheid een hele wereld ligt die inzicht kan geven in een samenleving.

Zoveel verschillende verhalen van een land dat bijna zo groot is als heel Europa . 

Ik ben benieuwd hoe deze o zo onderscheidende werelden uit mijn boeken op mij af zullen komen, of dat er nieuwe thema's zich zullen ontplooien.

Merel Correspondent Buitengebieden Brazilië Intro.jpg
Bus 77
made by Merel Maan Galama

Bus 77 voert mij al jaren van Utrecht naar de Bilt. De weg spendeer ik meestal al dagdromend.

Onbewust gaat mijn hand op zoek naar houvast, een greep om hoger te komen. De rots voelt koud aan maar ik heb het warm in de Portugese zon. Ik kijk naar links en zie hoe de zee het zonlicht ritmisch weerkaatst. Een lichte bries maakt het klimmen op deze zomerdag aangenaam. Misschien dat ik morgen weer eens zelf pastadeeg ga maken, als ik niet te moe uit Rotterdam kom. In Portugal zou ik sardientjes van de barbecue eten. Terwijl de kolen op temperatuur komen wordt het langzaam kouder buiten. Mijn vingers zullen door het ingewanden verwijderen uit de vis nog twee dagen naar vis ruiken, maar o dat is het waard. Een windvlaag doet de kolen gloeien en blaast mijn haren in mijn gezicht. Ik kan even niet meer zien waar ik mijn hand op de rots nou kon plaatsten, maar ik hang stabiel. Mijn vrije hand gaat nu blind op zoek  naar een greep in de rots en vindt de stop-knop. Halte Looydijk. Ik zwaai bij het uitstappen naar de buschauffeur.

Al weglopend van de halte besef ik dat er niks is blijven hangen van de busrit. Zijn we bij elke halte gestopt? Hoeveel mensen zaten er in de bus? Ik herinner me vaag een vrouw met een hoed, omdat ik dat niet vaak meer zie. Hoe wist ik eigenlijk dat ik bij mijn halte was? 

De eerste buservaring in Brazilië doet me inzien waarom ik zo van reizen hou. De chauffeurs scheuren hier over de straat, er zijn geen haltes maar zwaaiende mensen langs de weg waarvoor de bus stopt, tussendoor stoppen we even bij een kraampje zodat de buschauffeur een ijsje kan kopen. Ik kijk mijn ogen uit en probeer de rode draad van het gesprek voor mij op te vangen. Helaas spreek ik (nog) geen Portugees. De bus neemt een bocht haarscherp, zo onthoud ik die eerste rit ook. 

Reizen schudt me wakker. Laat mij meerdere malen per dag afvragen waarom dingen zo zijn als ze zijn (haltes bijvoorbeeld), en ontsnappen is niet mogelijk. Ik blijf scherp, let op, wil zien. Dit kan ook in eigen land, me afvragen waarom de dingen zijn zoals ze zijn. Ik had het reizen nodig om ook in gewoontes en bekende situaties me te blijven afvragen: waarom? 

Zo ben ik in Nederland mensen in het openbaar vervoer gaan tekenen om meer met mijn omgeving te zijn, te zien.

Waarom kijken zoveel mensen naar beneden in het ov? Ja ze kijken op hun telefoon, maar waarom?

Merel Maan Galama

Beatrijs WindComment
Voilà! de Poskuns Correspondent Buitengebieden
Merel Correspondent Buitengebieden.jpg

Ik ben heel blij dat ik Merel Maan Galama heb kunnen strikken als Correspondent Buitengebieden. Als reislustig, nieuwsgierig mens, met een studie Antropologie op zak lijkt zij mij bij uitstek geschikt om te vertellen over plekken waar je niet elke week komt. Het gewone leven in Brazilië, waar ze nu zit, en straks vanuit Berlijn.

Ik verheug me op haar observaties. Een scherp oog heeft ze, dat weet ik.

Beatrijs WindComment